Kolej wąskotorowa Balkan

Bezpłatny transport dla mieszkańców Giszowca i Nikiszowca

W latach 1907-1909 tj. w okresie największego nasilenia prac związanych z budową nowego osiedla zainstalowano kolej polową i cztery lokomotywy doprowadzały długie pociągi wgonów-wywrotek do poszczególnych wiejskich ulic, dowożąc wszelkie potrzebne materiały budowlane bezpośrednio na miejsce budowy. Szyny tej przenośnej kolei są jeszcze widoczne na fotografii poniżej.

szyny u zbiegu ulic Janowskiej i Zillmanna

Po zakończeniu budowy osiedla torowiska rozebrano i wykorzystano je następnie do utworzenia nietypowego rozwiązania komunikacyjnego łączącego Giszowiec z Szopienicami.
W 1920 roku Zarząd Kopalni uruchomił wąskotorową kolejkę do przewozu ludzi nazywaną powszechnie „Balkan” lub „Balkan Ekspres” od nazwy słynnej w tym okresie kolei transeuropejskiej.
Kolejka ta kursowała pomiędzy osiedlem Giszowiec a osiedlem Wilhelmina w Szopienicach.

Pociąg zatrzymywał się na następujących przystankach:

  1. Giszowiec
  2. Szyb Carmer (Pułaski)
  3. Szyb Nikisch (Poniatowski)
  4. Szyb Kaiser Wilhelm (Ligoń) i Richthofen (Wilson I)
  5. Szyb Albert (Wojciech)

Kolejka zatrzymywała się później jeszcze przy Osiedlu Wysockiego. Długość trasy wynosiła 3,5 km a czas jazdy trwał 18-20 minut. Balkan kursował 28 razy w dni robocze, 19 razy w niedziele i święta. W 1921 roku linię przedłużono do cegielni Giszowiec i Szybu Wschodniego. Balkan służył nie tylko do przewozu pracowników kopalni do i z pracy, ale korzystali z niego bardzo chętnie wszyscy inni mieszkańcy osiedli górniczych. Kolejka była bowiem bezpłatna, a końcowy jej odcinek znajdował się w odległości 1 km od dworca kolejowego i centrum Szopienic.


Kolejka Balkan na początku lat 30
Kolejka Balkan około 1930 roku.

Po drugiej wojnie lokomotywa ciągnęła 2 lub 3 wagony, przed wojną natomiast 8 wagonów – dziennie przewożąc 8.000 do 8.500 osób.

Przewóz osobowy tej kolejki został zlikwidowany w 1977 roku. Ostatni kurs popularnego „Balkanu” odbył się 31 grudnia 1977 roku.

Kolej Balkan
(fot. Archiwum Państwowe)
Mieszkańcy często robili sobie zdjęcia z kolejką Balkan w tle

Odrestaurowane 2 wagoniki Balkanu
Odrestaurowane 2 wagoniki Balkanu stoją obok Dyrekcji Kopalni Wieczorek w Nikiszowcu.

Balkan, olej, 1985
Balkan na obrazie Ewalda Gawlika.



statystyka